Chuyện tình sau núi - Ngôn ngữ điện ảnh thông qua hình ảnh

Ngôn ngữ điện ảnh thông qua hình ảnh

Nhân vật

Nếu như trong văn học, việc xây dựng hình tượng nhân vật thông qua ngôn từ với những danh từ, động từ, tính từ được sắp xếp một cách khéo léo để lột tả được cái hay, cái đẹp về con người và tính cách của nhân vật thông qua việc đọc, hiểu thì ngược lại mọi danh từ, động từ, tính từ trong văn học nay lại được chuyển hóa thành diễn xuất với việc phô diễn những hành vi, cử chỉ, bộc lộ cảm xúc. Nhân vật không những là người thuật kể, họ còn là hạt nhân thúc đẩy kịch tính câu chuyện. Và ngược lại, chính câu chuyện cũng phải tạo điều kiện cho những nhân vật có cơ sở phát triển tính cách.

Bàn rõ hơn trong bộ phim, Chuyện tình sau núi xoay quanh hai nhân vật trung tâm là Ennis de Mar và Jack Twist, hai người đàn ông cao bồi thuộc miền Tây nước Mỹ. Đầu tiên là nhân vật Jack Twist. Xuyên suốt bản điện ảnh, Jack hiện lên là một anh chàng cao bồi trẻ trung, hoạt bát lanh lợi, rất hay nói, hay cười. Mở đầu phim là khung cảnh Jack bước xuống chiếc xe hơi cũ kĩ và liền đá vào nó thể hiện sự bất mãn, hành động này cho thấy một phần tính cách phóng khoáng của mình. Anh cũng chủ động đi đến quan sát Ennist ở phía đối diện khi anh chàng kia chỉ lầm lì đứng cúi đầu một chỗ, cũng anh là người đã bắt tay làm quen trước và tự mình kể chuyện và thường xuyên đặt câu hỏi cho Ennist. Trong một lần tâm sự ở núi Brokeback, anh kể rằng mình cũng xuất thân là một tay chơi bò tót. Cũng vì thế, Jack luôn có những hành động ngồi lên lưng ngựa, mặc cho sự kháng cự của chúng. Sơ lược, ta thấy được, bằng những hành động, cử chỉ của nhân vật Jack ngày càng được bộc lộ rõ ràng hơn, qua đó cũng bật lên những tính cách rất đặc trưng, phóng khoáng, vui vẻ, đơn thuần.

Tâm lý nhân vật ngày càng được phát triển thông qua những lần cả hai trao đổi ánh mắt. Đặc biệt với Jack, nó thể hiện qua những chi tiết rất nhỏ như ánh mắt, hơi thở. Nếu không để ý, ta sẽ không dễ dàng nhận ra. Và trong đêm đầu tiên đó, chính Jack là người chủ động trước, đây cũng là sự phát triển rất hợp lí với hình tượng nhân vật được xây dựng từ đầu bộ phim. Tính chủ động này cũng được phát triển rất rõ trong những tình tiết sau trong hành động của Jack. Hầu như Jack luôn là người tìm về gia đình Ennis trong suốt 20 năm, ngay cả lần nghe tin Ennis ly hôn, Jack cũng lao về nơi Ennis cũng chỉ muốn đề xuất rằng cả hai hãy sống chung. Đặc biệt, đề xuất sống chung hay đi cùng nhau luôn là từ phía Jack. Từ tính chủ động được biểu lộ qua hành động, ta thấy được nhiệt huyết yêu và khao khát được yêu của Jack.

Ngược lại với Jack Twist, Ennis de Mar lại là một anh chàng lầm lì, ít nói, hay làm. Mở đầu phim, anh hiện lên với vẻ ngoài vạm vỡ nhưng thường đứng nép mình dựa vào tường, cúi đầu và không nói chuyện. Mọi hành động của Ennis đều khá dè dặt đối phương. Ennis thường có hành động mím môi, khuôn mặt cứng đờ. Và trong hai tuần đầu chăn cừu với Jack, Ennis hầu như không cười. Nhưng sau một buổi chiều tối đàm đạo bên bếp lửa, Ennis đã mở lòng. Anh bắt đầu nói nhiều hơn và tâm sự về cuộc đời mình. Đây cũng là một bước tiến rất lớn mở ra tâm trạng cho mỗi nhân vật, kể cả Ennis. Anh cười và nói chuyện tự nhiên hơn với Jack. Qua đó, cùng với tiến trình câu chuyện, cả hai người đàn ông cùng làm việc và bầu bạn ở đất rừng hoang vu, họ đã mở lòng và giúp cho khán giả dần thấy được sự phát triển trong tâm lí nhân vật Ennis. Rằng Ennis xuất thân trong một gia đình nghèo khó, cổ hủ, tự lập sớm. Cũng chính từ đây, Ennis được khắc họa là một cậu thanh niên ít nói, cứng nhắc, khép mình. Và cũng vì phải tự lập sớm, Ennis tháo vát và không ngại việc.

Sau đêm đầu tiên của cả hai, Ennis vẫn giữ đúng tính cách của mình, thâm trầm, lặng lẽ. Nhưng vào đêm thứ hai, Ennis tiến lại một gần chiếc lều với Jack đang nằm bên trong, một cách thầm lặng. Và những nụ hôn trao nhau, chính Ennis cũng rất ngần ngại, đôi lúc cậu co người, rụt cổ, mắt cũng không dám nhìn thẳng, nhưng chính sự chủ động của Jack, Ennis dần đã bị chinh phục. Đây cũng được xem là một trong những hành động bứt phá đầu tiên của Ennis, chính điều này đã dẫn dắt hai người đến với nhau, một cách tự nguyên. Nhưng dù là thế, ta vẫn khó phủ nhận, rằng Ennis vẫn duy trì tính bảo thủ, dè chừng. Nếu như Jack luôn cố gắng thúc đẩy hai người họ ở bên nhau một cách quang minh chính đại, thì Ennis lại cố chấp chịu trách nhiệm cho cuộc sống đáng chán trong cuộc đời nhạt nhẽo của mình.

Cũng bởi sự khác nhau về tính cách, cả hai nhân vật vừa thu hút lẫn nhau nhưng lại dằn co trong mối quan hệ không thể giải quyết. Cả hai đều ép mình sống trong hai cuộc sống hơn nhân ngày càng tệ hại, sự mong mỏi được yêu và hạnh phúc của Jack quá lớn, trong khi Ennis ngược lại muốn bảo vệ mối quan hệ và cả Jack bằng cách che dấu tình yêu với xã hội. Chính những tính cách vừa lôi cuốn, vừa đối chọi giữa hai nhân vật Jack Twist và Ennis de Mar lại khiến câu chuyện được đẩy lên ngày càng kịch tính hơn.

Ánh sáng màu sắc

Bộ phim nổi bật với những khung cảnh thiên nhiên rộng lớn và sự chân thật của những cảnh đẹp đó còn được tạo thành bởi chủ ý trong việc sử dụng ánh sáng tự nhiên của Lý An. Từ sáng sớm với tông màu lạnh lẽo, ấm áp và nhạt nhòa dần cho đến khi tối hẳn, ánh sáng trong đêm được tạo dựng bởi nguồn sáng lập lòe từ ngọn lửa. Hầu như mọi cảnh quay về không gian ngoại cảnh, nguồn sáng được cấp bởi mắt trời, cũng chính vì thế nguồn sáng trong phim thường bị những lớp mây dày che phủ, phủ độ sáng tối tự nhiên cho bộ phim. Cũng chính việc sử dụng ánh sáng tự nhiên này, đã phần nào biểu đạt được phong cách thị giác của bộ phim, khi chủ đích của tác giả luôn hướng về những gì trần trụi, hoang dã tự nhiên nhất của mọi vật, kể cả con người.

Màu sắc chủ đạo của phim cũng là những tông màu tươi mát, đặc biệt là những phân đoạn về những cảnh núi Brokeback. Nhưng đến những phân đoạn sau, khi khắc họa cuộc sống hôn nhân của Jack và Ennis, không gian trong nhà cũng âm u và lạnh lẽo hẳn. Và qua đó ta thấy được tông màu của bộ phim nó chuyển hóa dần từ tươi mát, ấm áp sang tông màu âm tính, lạnh lẽo, đôi lúc xen kẽ những phân cảnh với màu sắc tươi vui, nóng bỏng (những phân đoạn cả hai tái hợp). Cũng chính sự chuyển hóa màu sắc, chúng cho ta thấy sự biểu lộ về tâm lý của nhân vật qua thị giác khi nửa đầu phim trôi qua là những màu sắc tươi vui, rực rỡ và chúng dần trở thành kí ức mãi không thể trở lại với cả Jack và Ennis. Dần về sau, màu sắc tươi vui dần trở nên le lói mà thay vào đó là tông màu âm tính, lạnh lẽo. Nó cũng giống như sự chán nản của những mối quan hệ hôn nhân, sự héo hon của việc phải chờ đợi, và còn là sự hối hận day dứt của Ennis suốt cả một đời.

Như vậy, với những thước phim vô cùng hùng vĩ và xinh đẹp của mình, Chuyện tình sau núi đã gần như chinh phục khán giả. Hơn cả thế, chính sự tích hợp tài tình, khéo léo của việc xây dựng nhân vật và nghệ thuật quay phim, Lý An đã lột tả được cái hay của sự hiển lộ và thầm kín trong cùng một con người cũng như là những thông điệp sâu sắc được truyền tải thông qua từng cỡ cảnh, màu sắc, cử chỉ nhân vật trong sự thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật thật sự.

(Còn tiếp)

Hạ Du