Chuyện tình sau núi - Từ tác phẩm văn học đến tác phẩm điện ảnh

Kịch bản phim chuyển thể từ một truyện ngắn cùng tên của nữ tác giả E. Annie Proux (từng đoạt giải Pulitzer). Brokeback Mountain kể về mối tình giữa hai chàng cao bồi ở miền Tây Hoa Kỳ vào giữa thập niên 1960 - 1980. Bộ phim được xem là bước ngoặt cho sự phát triển của thể loại đồng tính hòa vào dòng chảy điện ảnh thế giới.

Trong một cuộc phỏng vấn, đạo diễn Lý An từng thú nhận: “kỳ thật trong suốt 2 năm 30 trang kịch bản của tác giả Annie Proulx luôn ám ảnh tôi. Tôi không thể dứt bỏ chúng ra khỏi tâm trí mình”. Thật khó để phủ nhận, những kịch bản điện ảnh chuyển thể từ văn học luôn có một mãnh lực gì đó hấp dẫn, trào dâng và vượt ngưỡng về cảm xúc.

Nhắc đến kịch bản, ta hẳn phải truy nguồn về sự ra đời của nó. Thực tế, câu chuyện được hai biên kịch Larry và Diana chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nữ nhà văn E. Annie Proux, được viết vào năm 1997, là truyện ngắn cuối trong tập truyện Close Range: Wyoming Stories. Hơn thế, còn có một điều thú vị, bộ phim Chuyện tình sau núi sau khi được công chiếu lại trở thành một tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng và thành công vang dội hơn rất nhiều so với tác phẩm gốc là một mẫu truyện ngắn thời bấy giờ. Đây được xem là một trường hợp hiếm hoi để ta thấy được cú lội ngược dòng ngoạn mục truy về một tác phẩm gốc, mà đặc biệt hơn lại là từ một loại hình nghệ thuật này (điện ảnh) tạo điểm vang cho một loại hình nghệ thuật gốc khác (văn học). Để từ đây ta thấu rõ được mối liên kết giữa các loại hình nghệ thuật, mà đặc biệt hơn cả là sự tác động qua lại, bổ trợ lẫn nhau giữa văn học và điện ảnh.

Tuy thế, cũng chính vì sự chuyển giao giữa hai loại hình nghệ thuật khác nhau, nhà làm phim cũng phải đối mặt với những thách thức khi phải chuyển giao từ ngôn ngữ văn học sang ngôn ngữ điện ảnh. Nếu với văn học, mọi hình tượng, cảm xúc nhân vật được thể hiện qua ngôn từ với rất nhiều ngữ, đoạn tùy thích thì ở hình tượng và cảm xúc trong điện ảnh thì được truyền tải hoàn toàn khác. Đó là sự tổng hòa của rất nhiều yếu tố thông qua diễn xuất, ánh sáng, góc quay,…Khó khăn này cũng được ông chia sẻ, trong khi các đạo diễn đối mặt với việc phải chuyển những tiểu thuyết dài 700 trang sang một kịch bản phim chỉ 120 trang nhưng với ông thì ngược lại, trải dài một tập truyện ngắn sang một bộ phim hai giờ đồng hồ. Như vậy, việc chuyển hóa ngôn ngữ nghệ thuật thật sự là một thách thức.

Bên cạnh đó, những khó khăn trong việc chỉnh sửa kịch bản làm phim còn đến từ việc thảo luận với chính tác giả của tác phẩm được chuyển thể. Không khó để ta đưa ra đánh giá, rằng hầu như những bộ phim chuyển thể từ từ sách, truyện của các nhà văn đều xa rời, có khi phản bội các tác phẩm gốc. Vì thế, đối với lần chuyển thể Brokeback mountain này, bà chỉ đồng ý ký bản quyền với điều kiện duy nhất là phải giữ đúng nguyên văn ngôn ngữ trong tác phẩm văn học của mình. Qua đó, với sự bàn giao và tinh thần tôn trọng văn bản gốc, hầu như cốt truyện trong phim không thay đổi đáng kể, ngoại trừ đoạn kết.

Có lẽ, với việc thay đổi đoạn kết trong bản điện ảnh, chính hai nhà biên kịch đã muốn sáng tạo nên một con đường mới, một hướng tìm đến tâm hồn mới mà họ đã tiếp nhận từ tác phẩm truyện gốc và muốn phát triển cốt truyện theo một hướng khác, để truyền tải một thông điệp khác. Vì thế, cùng với việc thay đổi, buộc trong bản điện ảnh, đã có một số cảnh bị cắt, chẳng hạn như việc lượt đi cảnh Ennis tìm mua một tấm bưu thiếp có cảnh núi Brokeback hay những giấc mơ về Jack của Ennis ở cái kết và thay vào đó, bản điện ảnh được thêm thắt vào một vài ký hiện, biểu tượng nghệ thuật rất đắc, chẳng hạn như cái tủ, một minh chứng về một tình yêu khép kín mãi chẳng thể nói ra.

Nhìn chung, tuy sự chuyển thể từ tác phẩm văn học thành tác phẩm điện ảnh còn mang nhiều thách thức, nhưng chỉ riêng với sự thành công vang dội của tác phẩm điện ảnh Chuyện tình sau núi, ta có thể khẳng định được sự chuyển hóa hợp lý, tài tình về khía cạnh cốt truyện từ đặc trưng ngôn từ đến đặc trưng điện ảnh. Và riêng trong bản điện ảnh Chuyện tình sau núi của đạo diễn Lý An, ông đã cố gắng trung thành với cốt truyện gốc, cũng như cố gắng phát triển thêm tình tiết, ký hiệu điện ảnh nhằm giúp ý nghĩa bộ phim có chiều sâu hơn, cũng như giúp khán giả có thể tiếp nhận được nhiều thông điệp hơn.

(Còn tiếp)

Hạ Du