Bộ phim Sắc Giới - Vấn đề cải biên từ truyện ngắn của Trương Ái Linh

Kể từ khi loại hình nghệ thuật điện ảnh ra đời, các tác phẩm văn học trở thành nguồn ý tưởng dồi dào, góp phần cải biên văn học thành các tác phẩm phim điện ảnh có giá trị. Việc cải biên thành công hay thất bại một tác phẩm từ loại hình này sang loại hình khác cũng đem đến những ảnh hưởng, giá trị đáng kể cho cả hai tác phẩm. Tuy nhiên không thể phủ nhận việc cải biên trong nghệ thuật nói chung và văn học đến điện ảnh nói riêng luôn diễn ra một cách nhộn nhịp và năng động. Chính sự chuyển giao đặc sắc này khiến việc tiếp nhận tác phẩm và góc nhìn của độc giả/người xem có cái nhìn xác đáng, toàn diện về các giá trị vốn có của tác phẩm được cải biên và tác phẩm cải biên hơn. Bài viết này sẽ đưa ra một vài vấn đề cải biên, sử dụng lý thuyết cải biên để đọc, phân tích sự cải biên trong truyện ngắn Sắc giới thành tác phẩm điện ảnh của nhà văn Trương Ái Linh.

1. Sự phát hiện tình cờ

Trong một lần phỏng vấn trên sóng truyền hình, Lý An nói về tác phẩm Sắc giới: “Lúc đầu không nghĩ đến việc dựng thành phim, nhưng vì không thể quên được, nên cuối cùng bắt tay vào làm phim để khám phá xem nguyên nhân khiến mình không thể quên được ấy nghĩa là gì…” Không rõ Lý An đọc tác phẩm Sắc giới của Trương Ái Linh vào lúc nào nhưng dòng văn học tiểu thuyết tâm lý xã hội thuộc thập niên 60,70 của Trương Ái Linh đã tạo nên sức gợi, sự ám ảnh day dứt đến vị đạo diễn này. Chính nỗi ám ảnh từ cuốn truyện ngắn lại gợi nhắc đến chính vị văn sĩ tài ba Trương Ái Linh, khi chính bà cũng mang một nỗi niềm lớn khi viết nên tác phẩm. Trương Ái Linh bắt đầu đặt bút viết tác phẩm từ năm 1953 nhưng mãi đến năm 1978 mới hoàn thành sau nhiều lần chỉnh sửa. Như một cuộc hội ngộ đầy cơ duyên thông qua cuốn truyện ngắn Sắc giới từ Lý An và Trương Ái Linh, sự đồng điệu về những nỗi đau, nỗi ám ảnh và day dứt đã đem đến làng nghệ thuật nói chung và điện ảnh, văn đàn nói riêng những giá trị mới và sự tái sinh đáng kinh ngạc về một nữ văn sĩ tài hoa xuất chúng cùng với những tuyệt tác ngỡ bị lãng quên.

Trương Ái Linh (1920 – 1995) tên thật là Trương Anh (tên tiếng Anh Eileen Chang), sinh ra tại Thượng Hải Trung Quốc. Bà xuất thân trong một gia đình trâm anh thế phiệt nhưng lại không mấy hạnh phúc. Từ nhỏ được mẹ khuyến khích tiếp xúc với văn minh phương Tây nên bà được học tập với cả hai ngôn ngữ Trung và Mỹ. Bà viết tiểu thuyết đầu tay khi mới 12 tuổi và sớm trở thành một nhà văn nổi tiếng ở Thượng Hải. Một số tác phẩm của Trương Ái Linh được biết đến như: Cái gông vàng (1943); Khuynh thành chi luyến (1943); Hoa hồng đỏ, hoa hồng trắng (1944); Bán sinh duyên (1948); Sắc giới (1979).

Nói đến sự thu hút đặc trưng của Sắc giới, trong xã hội thuộc thập niên 60, 70 đầy rẫy những căng thẳng, biến động về chiến tranh, chính trị cùng với sự xuất hiện của các dòng văn cách mạng hay ngụ ý về chính trị thì nữ nhà văn Trương Ái Linh lại chuyên viết tiểu thuyết tâm lý tình cảm, những đam mê tình yêu, sự mâu thuẫn giữa nam và nữ trong một mối quan hệ, ngoại tình, sự bội tín và tan vỡ con tim của những con người trung lưu ở Thượng Hải. Tất cả những đặc điểm này đều được phản ánh một cách trọn vẹn trong tác phẩm chưa đến 13000 chữ. Truyện ngắn kể về một nữ sinh viên xinh đẹp tên Vương Giai Chi, vì sống trong thời thế loạn lạc cùng với lòng nhiệt huyết của một người trẻ yêu nước, cô cùng nhóm bạn lên kế hoạch ám sát tên Hán gian “Dịch tiên sinh”. Nhưng sau nhiều lần ân ái, cô đã động lòng với kẻ thù và để họ “Dịch” kia chạy thoát, khiến cho cô và cả nhóm đều bị thủ tiêu.

Mãi đến năm 2007, tác phẩm điện ảnh Sắc giới lần đầu tiên được dựng thành phim với vị đạo diễn nổi tiếng Lý An. Một người là nhà văn tài năng, nhạy cảm và có mối quan tâm sâu sắc đến tâm lý con người thời đại. Bà không để tâm đến những ẩn dụ chính trị như những nhà văn đương thời khác mà ngược lại, bà dành phần nhiều thời gian để quan sát, tập trung vào cuộc sống đời thường với những tâm tư, tình cảm rất kì lạ, phức tạp luôn diễn ra trong cuộc sống thường ngày. Và một người là đạo diễn tài hoa, kinh nghiệm, nhiệt huyết với mỗi cảnh quay trong tác phẩm. Như thế, sự tiếp thu, kế thừa những quan niệm thẩm mỹ và sự giao thoa tư tưởng giữa những con người tri âm về thế giới uan khi cùng là con dân trong dân tộc mình khiến họ cùng “đồng bệnh tương lân”, “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu” trong việc chuyển giao sứ mệnh giữa các loại hình nghệ thuật từ văn chương đến điện ảnh, từ ngôn từ đến hình ảnh đều được sự tài năng, thế mạnh của hai con người nghệ sĩ gánh vác, chuyển giao, chọn lọc, sáng tạo và tôn trọng nhằm phù hợp với tính chất loại hình nghệ thuật. Như vậy, việc tình cờ gặp gỡ ấy giữa những con người tài hoa như tạo nên sợi dây tri âm vô hình từ nhà văn đến nhà làm phim, khiến việc gửi gắm và truyền tải ý nghĩa trong tác phẩm Sắc giới vào năm 2007 cũng trở nên thành công hơn.

Với một cái nhìn sơ lược, trong suốt một thời gian dài ba mươi năm kể từ khi tác phẩm Sắc giới ra đời và được dựng thành phim, lúc này bối cảnh xã hội, con người và hệ tư tưởng đã không còn giống nhau. Tuy nhiên, nhằm truyền đạt đúng chủ đề và nét đặc trưng của tác phẩm văn học, đoàn làm phim vẫn quyết định giữ đúng tên tác phẩm điện ảnh Sắc giới. Lí do là bởi chính hai yếu tố “sắc” và “giới” ở tên tác phẩm là chủ đề xuyên suốt và cốt lõi. Bên cạnh đó, tuyến nhân vật trong việc dẫn dắt cốt truyện cơ bản vẫn không thay đổi. Và việc Lý An cũng trung thành với cốt truyện mở - kết đều là phân cảnh đánh mạt chược, việc đi song song giữa hồi ức và thực tại của Vương Giai Chi khi làm nhiệm vụ cũng được tuân theo. Đặc biệt, phim còn trung thành với nguyên tác khi cố gắng tái hiện những chi tiết nhỏ được đặc tả trong truyện ngắn như kiểu tóc, trang phục, chiếc rèm cửa hay những con phố, tên đường, …Tuy nhiên, sự cải biên giữa hai loại hình có sự khác biệt về chất liệu, sự tĩnh/động trong tính chất của loại hình văn học và điện ảnh, cùng với bối cảnh xã hội, tư tưởng con người trước và sau thế kỉ XXI, nhà biên kịch đồng đạo diễn Lương Đức đã có chuyển giao chất liệu, ý tưởng, sáng tạo những yếu tố khác vào tác phẩm nguồn (tác phẩm văn học Sắc giới) nhằm tăng sự thu hút, hợp lý trong những cử chỉ, hành động, suy nghĩ cũng như cân bằng nhu cầu, thị hiếu và tư tưởng con người đương thời để tạo nên một tác phẩm mới, một tác phẩm phái sinh từ tư duy tiếp nhận và sáng tạo thế giới nghệ thuật của riêng mình.

2. Sự chiếm lĩnh cảm xúc trong góc nhìn mới

Trong xã hội hiện thực đầy phức tạp của thập niên 60, 70 của thế kỉ XX, thay vì tập trung vào chính trị, sự biến động trong xã hội thì Trương Ái Linh lại xoay mình tìm hiểu những tính cách, tâm lý con người đời thường xoay quanh sự ham muốn về đồng tiền, quyền lực, dục vọng trong mối quan hệ nam nữ trung lưu thời bấy giờ. Chính sự hiển lộ cùng cảm quan tinh tế của Trương Ái Linh về đời sống hiện thực, bà đã xây dựng một loạt hình tượng nhân vật trong tác phẩm Sắc giới vừa mang một nét bí hiểm, phức tạp, liều lĩnh nhưng cũng thăng hoa, dằn xé, đau đớn trong chính cặp phạm trù chủ đạo về “trung thành – phản bội” trong xã hội này. Việc xây dựng hình tượng một tay sở mật, một kẻ điệp viên như Dịch tiên sinh và Vương Giai Chi trong tác phẩm đã cho ta thấy việc hình thành nên những bản thể người với lương tâm méo mó, phức tạp đến mức đáng thương trong một mối quan hệ giữa người với người. Trong sự xoay vần không có lối thoát ấy, chính những con người tôn thờ những lý tưởng khác nhau giữa các phe phái, chính trị trong sự nhiễu nhương lòng trung thành đã khiến họ không biết đâu là những cảm xúc chân thật và chân thành của mình trong xã hội.

2.1. Sự chuyển hóa táo bạo trong góc nhìn nghệ thuật

Chính việc cải biên một tác phẩm “tâm lý” hạng nặng đã khiến việc xây dựng hình tượng và truyền tải cảm xúc ra bên ngoài của nhân vật trở nên vô cùng khó khăn. Tuy Lý An vẫn giữ sự trung thành gần như tuyệt đối với tác phẩm gốc, ngoại trừ thêm các phân cảnh khác nhằm chi tiết hóa chủ đề tác phẩm thì phương diện khác biệt được nhận thấy rõ ràng nhất trong tác phẩm cải biên chính là “cảm xúc”.

Đầu tiên, với nhân vật nữ chính Vương Giai Chi, trong truyện ngắn Sắc giới Trương Ái Chi xây dựng cô là một cô gái xinh đẹp nhưng có phần đỏng đảnh, sắc sảo, một chút kiên cường nhưng lại nhiều phần mơ hồ, tự ti.

“Nàng nhớ Dịch thái thái nói, hiện nay không ai mua bán kim cương màu hồng. Khi sự ngạc nhiên ban đầu đã tan, nàng cảm thấy nhẹ nhõm. Cuối cùng, tiệm này cũng đáp ứng được kỳ vọng của nàng. Trước khi viên kim cương màu hồng xuất hiện, nàng giống như một tay săn người bất tài, một cô gái Quảng Đông vô danh tiểu tốt đang lôi kéo người tình đến Thượng Hải, già nhưng đầy quyền lực, vào một tiệm kim hoàn rẻ tiền. Dĩ nhiên, một khi súng nổ, tất cả mọi thứ - mọi sự vẩn vơ về sự hợp lý, về lòng tự trọng – đều sẽ tan tành.”

Còn đến với Vương Giai Chi của Lý An, nàng hiện lên là một cô gái thuần khiết, tinh tế và chân thành tuy nhiên cũng không tránh được sự cả tin, bị động trước số phận. Ở trong tác phẩm gốc, không đề cập đến xuất thân của nàng, việc Vương Giai Chi hiện lên bắt đầu trong chuỗi kí ức rằng cô cũng từng là một ngôi sao sáng chói, từ vở kịch trên sân khấu bước sang vở kịch cuộc đời. Nhưng đến với Lý An, ông đã biến cô gái yếu đuối như Vương Giai Chi thành cánh hoa mỏng manh bị đẩy đưa bởi số mệnh của thời đại. Tất cả bước đi của nàng, sự uyết định của nàng đều do cuộc đời lựa chọn. Từ việc nàng bị chuyển từ Quảng Châu đến Hương Cảng, sau là vô tình được chọn vào vở diễn ái quốc cho đến việc nàng là người duy nhất được chọn để trở thành gián điệp. Sự non nớt của nàng, sự yếu đuối của một cô sinh viên giữa cuộc đời đã khiến nàng chịu không ít oan ức, khổ sở, và chính cách xây dựng này ta lại càng thấy sự yếu đuối, đáng thương và thật thà của Vương Giai Chi. Nhưng càng về sau, việc Lý An xây dựng thêm nhiều phân cảnh mới như “việc gặp lại Dịch tiên sinh sau hai năm không gặp”; “cảnh làm tình với Dịch tiên sinh”; “việc tự mình thả Dịch tiên sinh” đã cho thấy từ một cô gái ngây dại bị động khi xưa nay đã chủ động và quyết định tất cả.

Tiếp đến là nhân vật Dịch tiên sinh, trong tác phẩm gốc Dịch tiên sinh là một người đàn ông trung niên, thấp gầy, viền tóc hói, nước da tái và chiếc mũi hẹp nhọn, gần như mũi chuột. Việc ngụ ý đặc tả những đặc trưng như vậy của Trương Ái Linh phần nào khắc họa được phần nào nào đó sự mưu mô, gian xảo, độc địa của một tay mật thám. Nhưng mãi đến sau lần phán xử nàng Vương Giai Chi, những cảm xúc của gã mới được thể hiện một cách trọn vẹn.

"Nàng trước lúc chết nhất định hận ông. Nhưng “vô độc bất trượng phu”, nàng đã không yêu ông nếu như ông là người ủy mị.[…] ông không biết rồi đây mình sẽ ra sao. Nhưng hiện nay, sung sướng với tình yêu của một người đàn bà đẹp, ông có thể chết đi trong hạnh phúc, không hề hối tiếc. Ông có thể cảm nhận được hình bóng của nàng mãi mãi bên ông, vỗ về, chiều chuộng. Ngay cả khi căm ghét ông vào phút cuối, ít nhất nàng cũng có một chút tình cảm nào đó. Và giờ đây ông đã sở hữu nàng một cách tuyệt đối nhất, hoang sơ nhất – như một tên thợ săn sở hữu con mồi của hắn , như một con hổ sở hữu con mồi của nó. Lúc sống, thân thể nàng thuộc về ông; lúc chế, nàng là hồn ma của ông”.

Như thế, tên mật vụ họ Dịch kia chưa từng yêu nàng. Cái mà nàng mang lại cho hắn chính là sự “trung thành”, “phản bội” lại tổ chức, đã chứng minh được sức hấp dẫn mãnh liệt của một gã đàn ông tuổi đã ngoài tứ tuần. Hơn thế, nàng cho hắn cảm giác đê mê từ tình yêu ngang trái nhưng chân thành của nàng, và chính thứ tình cảm thiêng liêng đó khiến hắn đã cảm nhận trọn vẹn việc hắn sở hữu nàng: Lúc sống, thân thể nàng thuộc về hắn; lúc chết, nàng là hồn ma của hắn. Và tình tiết kết thúc truyện, là một cuộc hội thoại xã giao, vui vẻ về một buổi ăn lẩu sắp tới của tay họ Dịch và cách bà mệnh phụ phu nhân, không có đau thương, buồn tủi mà tiếp diễn là sự thỏa thê, máu lạnh của cuộc đời. Vì thế, dưới ngòi bút sắc sảo của Trương Ái Linh, gã mật thám kia hiện lên cũng đầy sự tàn nhẫn, máu lạnh, vô tình bị đẩy lên cực điểm.

Nhưng ở bản điện ảnh, Dịch tiên sinh được Lý An xây dựng lại là một nhân vật hoàn toàn khác. Ông phong độ, lạnh lùng và tỏ ra một khí chất thanh cao nhưng thâm sâu, nguy hiểm. Nếu như nhân vật Vương Giai Chi vẫn giữ được một vài tính cách tinh tế, nhạy cảm, thông minh nhưng nhẹ dạ ở cả hai tác phẩm thì với ngài Dịch, ông lại được xây dựng hầu như mới. Cái nét thâm sâu, khó gần nhưng không giấu được sự phong lưu, đa tình trong việc Lý An dành nhiều phần sáng tạo, thêm nhiều chi tiết, phân cảnh mới nhằm khai thác cái tính cách mới của vị tiên sinh họ Dịch như: Nhiều cảnh quay tập trung vào đôi mắt đưa tình của ông với Vương Giai Chi, cảnh cố tình để Vương Giai Chi thắng trong ván mạt chược, cảnh ăn tối, tặng nhẫn và đặc biệt là phân cảnh thay đổi toàn bộ khúc cuối khi ông rơi nước mắt cho chính cái kết thúc đau thương này đều khắc họa một hình tượng lý tưởng với đầy đủ yếu tố tiền, tài, quyền lực và sự đa tình và chân thành của một người đàn ông. Chính việc thay đổi nhân vật này đã khiến tác phẩm mang một màu sắc rất mới và lãng mạn hơn rất nhiều so với tác phẩm gốc. Vậy sự thay đổi cảm xúc này do đâu?

2.2. Sự dịch chuyển nhãn quan thời đại

Từ hai bản thể cảm xúc được xây dựng trong cùng một nhân vật, cách nhìn về thế giới quan và nhân sinh quan của nhà văn Trương Ái Linh và Lý An cũng có sự thay đổi. Từ việc đối chiếu tác phẩm gốc cho đến phim điện ảnh, có thể nhận định Lý An có sự kế thừa thế giới quan của Trương Ái Linh nhưng lại thay đổi về nhân sinh quan mang đậm cá tính của riêng Lý An.

Trong thế giới quan của cả hai, Lý An vẫn cố gắng trung thành với tác phẩm gốc nhằm tái hiện nên một bối cảnh thực với những biến động thực và đan xem những mâu thuẫn rất thực từ tác phẩm. Sống ở hai thời đại, việc cảm nhận một không khí xưa cũ cùng những trào lưu xã hội cũ trong tâm lý con người luôn là một thử thách. Chúng ta không những thấy được cái xương cốt của tác phẩm mà còn phải nhìn thấu được cái hồn tinh túy của nhân vật. Trong một bài nghiên cứu nhỏ của Tiến sĩ Phan Thu Vân về “Lằn ranh giữa văn học và điện ảnh trong Sắc giới”, cô đã phát hiện ra một đặc điểm rất thú vị về cái gọi là “sát khí” của những người phụ nữ Thượng Hải. Cái “sát khí” này cũng được nhà văn Trung Quốc khác nói đến rất nhiều như: “Những người con gái của năm 1930 đều mang những cái tên đẹp đẽ…Điều kì lạ là nhìn họ lúc nào cũng có một chút sát khí, có thể vẻ đẹp cũng là một duyên cớ”. Vì thế, khi xây dựng nhân vật Vương Giai Chi từ Trương Ái Linh, Lý An vẫn thể hiện thành công và xuất sắc cái hồn cốt ấy.

“Trong tất cả những người tôi đã gặp…trong mắt họ, tôi đều thấy hiện lên một điều giống nhau, sợ hãi. Cô không giống những người khác, không sợ hãi, phải vậy không?” (51:25)

Bên cạnh đó, nếu thế giới quan của Trương Ái Linh được khơi gợi từ chính chất liệu ngôn từ tối giản, bất động thì sang đến điện ảnh, Lý An bằng chính sự cảm thụ văn chương của mình ông đã cải biên bối cảnh đó ra chính thế giới nghệ thuật của mình. Xuyên suốt các thước phim, bầu không khí của đô thị Thượng Hải luôn được khoác những tông màu trung tính, âm u, lạnh lẽo, đặc biệt là những phân cảnh nửa đầu phim và kết thúc phim, chỉ duy nhất màu sắc ánh hồng của viên kim cương lóe lên trong sự u tối như biểu trưng cho một niềm hạnh phúc, hy vọng và tình yêu của cả hai nhân vật.

Tuy nhiên, nếu như Lý An trung thành trong việc tái hiện thế giới quan từ tác phẩm nguồn thì nhân sinh quan của ông được xem như sự “phản bội”. Từ khi truyện ngắn ra đời vào năm 1978 cho đến khi được cải biên vào năm 2007, khoảng cách ba mươi năm với sự chuyển giao thế kỷ cùng những biến động xã hội đã khiến cho tư tưởng trước và sau không còn phù hợp. Việc chuyển biến trong tư tưởng xã hội dễ dàng phát hiện thấy trong việc xây dựng nên tính cách, cảm xúc cho các nhân vật.

Đối với việc thay đổi cảm xúc của hai nhân vật chính Vương Giai Chi và Dịch tiên sinh, Lý An như để cho cả hai đều rơi vào tình yêu sâu đậm. Tình yêu của họ được dẫn dắt, thêm thắt tình tiết qua nhiều phân cảnh được sáng tạo thêm từ chính bộ truyện ngắn gốc với dung lượng chưa đến 15000 chữ. Từ một Vương Giai Chi đơn giản, bị động để cuộc đời đưa đẩy, rơi vào tình yêu, cô dần trở nên chủ động, sắc sảo hơn ua những phân cảnh làm tình, hát múa cho người tình và cả việc tha chết để người tình đi. Hay trong việc thay đổi nhân vật là Dịch tiên sinh, ông người đàn ông trở nên hấp dẫn, thâm trầm, phong lưu nhưng cũng rất đỗi ấm áp và chân thành. Việc ông thể hiện rõ ràng nhất cảm xúc của bản thân cũng bắt đầu từ những phân cảnh ở 2:01:00. Ngay cái giây phút bồi hồi vì lời bài hát “Thiên nhai ca nữ” trước vận nước nhà, cho đến việc chủ động dẫn Vương Giai Chi đến tiệm hoàn kim và phân cảnh cuối nghẹn ngào nước mắt trước sự thật khiến hình tượng Dịch tiên sinh trở nên đẹp đẽ nhưng cũng đầy bi thương.

Việc thay đổi tâm lý nhân vật và để diễn tả được cái nội lực sâu trong nội tâm, đạo diễn Lý An đã phải rất tinh tế trong việc sáng tạo, thêm thắt những tình tiết không có trong tác phẩm gốc nhằm để lý giải cho mạch cảm xúc dần về cuối, để cho thấy được sự mâu thuẫn, sự dằn xé, day dứt trong tâm lý Vương Giai Chi trước quyết định cứu lấy Dịch tiên sinh.

Trong tác phẩm, Vương Giai Chi là một người phụ nữ mơ hồ, huyễn hoặc khi chính cô không biết có yêu vị tiên sinh họ Dịch này hay không: “Chắc chắn nàng không yêu ông Dịch, phải không? Dù rất hồ nghi, nàng thấy mình không thể bác bỏ hoàn toàn ý niệm ấy; bởi lẽ nàng chưa bao giờ yêu ai, nàng không biết tình yêu ra sao.” Nhưng đến với cách lí giải cho một sự quyết định táo bạo, định mệnh như vậy thì Lý An lại chứng minh rõ ràng rằng Vương Giai Chi yêu Dịch tiên sinh. Một tình yêu chân thành được xây dựng từ quan hệ xác thịt đến sự gột rửa về tâm hồn. Trong tác phẩm, Vương Giai Chi mới là người chủ động dẫn Dịch tiên sinh đến tiệm kim hoàn, nhưng đến tác phẩm chính sự úp mở và tạo bất ngờ của Dịch tiên sinh khi dẫn nàng đến tiệm kim hoàn với chiếc nhẫn kim cương hồng lấp lánh đã tạo nên một sự chấn động mạnh đến tâm can của nàng, nàng cảm động và trở nên lo sợ, vì nàng dường như đã cảm nhận được chính tình yêu ngang trái này. Việc tập trung góc quay cận cảnh nhưng biểu hiện nét mặt trong việc ngỡ ngàng, hơi thở gấp gánh, cánh tay run và đôi mắt láo liêng khi nàng cứ nhìn ra bao lơn rồi lại nhìn đến khuôn mặt của người đàn ông trước mắt, một nụ cười ấm áp và không tỏ vẻ xem thường, như chứng tỏ chính ông cũng yêu nàng. Và, chính sự thúc đẩy ngoại lực từ rất nhiều tình tiết trước và nội lực trong cách nàng quan sát đã khiến nàng đưa ra quyết định đau lòng. “Chạy đi.” Nàng nói nhẹ nhàng.

Yếu tố “tình dục” trong bản điện ảnh, một trong những chủ đề được bàn tán mạnh mẽ và chịu sự chỉ trích nhiều nhất. Việc lồng ghép các tình tiết không có trong tác phẩm gốc luôn cần đến sự cân nhắc kĩ lượng và có dụng ý cho nội dung tác phẩm, đặc biệt là những phân cảnh về “tình dục”, một trong những khía cạnh nhạy cảm và cần phải thêm thắt một cách khéo léo. Trong truyện ngắn, những cảnh ân ái không được nói đến, mà thay vào đó là những câu văn ám gợi: “Và thế là tấn tuồng được tiếp diễn”; “Sự thực, mỗi lần đến với ông Dịch, nàng đều cảm thấy được thanh tẩy, như thể trầm mình trong bồn nước nóng bỏng da”. Nhưng đến điện ảnh, việc Lý An xây dựng ba cảnh nóng vừa mãnh liệt lại kéo dài hơn ba mươi phút này là để phục vụ cho mục đích ấy.

Như đã nói, việc Vương Giai Chi yêu Dịch tiên sinh là tình yêu được xây dựng từ quan hệ xác thịt đến sự gột rửa về tâm hồn. Trước đó, nàng vẫn còn cảm thấy kinh tởm bởi lần ngủ với Lương Nhuận Sinh và những con người trong nhóm luôn nhìn nàng với con mắt như bắt tỏng tất cả, nàng trần trụi trước mắt họ theo một nghĩa nào đó và nàng thấy ghê sợ tất cả bọn họ. Nhưng khi đến với Dịch tiên sinh, nàng như trở thành một con người thanh sạch hơn, ông tin tưởng nàng, ôm nàng trong những lớp phòng bị đang dần tháo xuống, sự sợ hãi, đề phòng soi xét. Họ làm tình với nhau trong cùng một tâm hồn không phòng bị, không sợ sệt và dường như khi hòa uyện họ cũng tin tưởng người kia hơn bất kỳ ai trên đời. Vì thế, ý độ nghệ thuật trong việc xây dựng các phân cảnh ân ái trong tác phẩm cũng hợp lý, việc cả hai đều dần cảm thấy thân thuộc, hòa hợp về thể xác rồi đến việc kết nối tâm hồn giữa người đàn ông với người đàn bà là một trong những kết quả hợp lý nhất.

Tất cả sự dịch chuyển nhãn quan thời đại từ những năm 70 của thế kỉ XX cho đến đầu thế kỉ XXI, ít nhiều đã có sự thay đổi về bối cảnh xã hội cũng như tiếp nhận, nhưng nhìn chung việc dịch chuyển nhãn quan, mở ra một hướng tiếp nhận mới đồng thời với việc cải biên cũng sẽ tạo ra một tác phẩm nghệ thuật mới, và ít nhiều sẽ đi xa hơn so với ý đồ ban đầu của nhà văn. Tuy thế, nhà đạo diễn nổi tiếng Lý An đã rất cố gắng tái hiện lại một bối cảnh biến động và xây dựng tâm lý con người dựa trên những biến động ấy, tất cả cũng đã thể hiện được chính chủ đề cốt lõi của Trương Ái Linh, tập trung vào đời sống tinh thần của những con người nhỏ bé thường ngày trong xã hội bấy giờ.

3. Sự tái sinh đầy ngoạn mục

Nhìn chung, tác phẩm văn học Sắc giới của Trương Ái Linh được đánh giá là một trong những truyện ngắn xuất sắc và chính Trương Ái Linh cũng được xem là một trong những nhà văn tiêu biểu cho thế hệ của bà. Chủ đề của tác phẩm không cao siêu như chính thời đại đó, mà thay vào đó bà dành nhiều sự quan tâm đến những tâm hồn cô đơn, mâu thuẫn và những thú vui xác thịt đầy trần tục của những con người cá nhân trong xã hội. Cái tinh tế của bà là rất giỏi trong việc miêu tả nội tâm, những niềm đau, sự dằn xé trong tình yêu của người đàn ông và đàn bà trong một mối quan hệ. Nhưng không dừng lại ở đó, chính nét đặc sắc trong sự day dứt từ nhân vật, sự ám ảnh của tác phẩm đã khiến cho vị đạo diễn Lý An này uyết định cải biên tác phẩm.

Tuy nhiên, sau khi tác phẩm điện ảnh ra đời đã tạo tiếng vang lớn và nhiều tranh cãi gay gắt về những cảnh quan hệ tình dục. Kết quả của sự phản ứng này cho câu trả lời bản điện ảnh Sắc giới có thành công hay không đã thể hiện quá rõ ràng: Bộ phim đã chiến thắng 7 giải tại lễ trao giải Kim Mã 2007 (Bao gồm Phim hay nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất, Nam diễn viên chính xuất sắc nhất, đồng thời chiến thắng ở hạng mục Phim châu Á hay nhất tại giải thưởng điện ảnh Hồng Kông lần thứ 27); Giải thưởng Điện ảnh của Viện Hàn lâm Anh Quốc (BAFTA) và đoạt giải Sư tử vàng tại Liên hoan phim Venice lần thứ 64. [1]

Không dừng lại ở đó, chính việc cải biên thành công của tác phẩm điện ảnh Sắc giới của đạo diễn Lý An đã tạo nên một hiệu ứng ngược cho việc tái sinh lại tác phẩm Sắc giới của nhà văn Trương Ái Linh. Mặc cho việc kiểm soát gắt gao và cấm chiếu bản điện ảnh ở Trung Quốc nhưng mọi bản lậu về cuốn phim vẫn được tuồn khắp mọi ngõ ngách. Nếu như việc xem phim Sắc giới trở nên quá khó khăn với nhiều người thì họ cũng bù đắp bằng các vở kịch được chuyển thể từ các tác phẩm khác của bà Red Rose, White Rose. Bên cạnh đó, việc các nhà xuất bản tranh nhau xuất bản sách của Trương Ái Linh cũng trở nên rầm rộ và tạo nên cơn sốt chưa từng có. Chính nhờ “hiệu ứng ngược” này, mà một lần nữa công chúng thế giới mới ngỡ ngàng phát hiện ra những tác phẩm xuất sắc của những nhà văn kiệt xuất mà thời đại và thời gian đã vô tình vùi lấp. Vì vậy, việc cải biên các tác phẩm văn học theo một cách nào đó cũng đều đem đến sức sống, những giá trị mới và giúp cho việc bảo tồn, lưu giữ các tinh hoa của kho tàng văn học thế giới không bị lãng quên, mai một đi.

Hạ Du