Ngôn Ngữ Điện Ảnh Trong Phim 1917 (P.2)

Ngôn ngữ âm thanh - Thổi bùng tính sử thi trong bản điện ảnh 1917

Cái hay của mỗi loại hình đều được thưởng thức theo một cách khác. Đến với tác phẩm điện ảnh, chúng níu giữ ta bao lần phải đối diện sự thật trần trụi bằng đôi mắt, in hằn trong lòng ta vô số nỗi day dứt. Hơn cả thế, điện ảnh không lặng im. Sự im lặng chỉ khởi phát từ một nền điện ảnh non yếu xưa kia. Điện ảnh bấy giờ đã đủ sức cộng hưởng nhiều yếu tố để phản chiếu những điều giống như thực. Đó là âm thanh của lời nói, âm nhạc, tiếng động. Trong điện ảnh, âm thanh không chỉ đơn thuần để nghe mà còn để ẩn chứa những thông điệp, ý niệm và thậm chí là diễn ngôn của tác phẩm. Vì thế, việc xây dựng thoại, tiếng động và nhạc đệm cũng cần phải phù hợp.

Với đề tài và bối cảnh chiến tranh, con người sống trong môi trường này phải thường xuyên đối diện với bạo lực và chết chóc, vì thế các lời thoại đều thể hiện được sự mạnh mẽ, cứng cỏi có phần thô bạo, tục tĩu trong lời nói của những người lính. Việc nắm bắt được tâm lý của nhân vật trong hoàn cảnh rất quan trọng, do đó lời thoại khi xây dựng nó cũng cần phải có sự hợp lý nhất định, kể cả khi xen lẫn một hay nhiều từ nhạy cảm, nhằm bộc lộ được tính cách hay thái độ của người nói.

Khác với việc diễn tả tâm lí nhân vật trong văn học bằng ngôn từ, mọi dòng suy tưởng trong điện ảnh là dư thừa. Thay vào đó, mọi suy nghĩ, tư tưởng của nhân vật đều được thể hiện qua ánh mắt, nét mặt, cử chỉ, hành động và lời thoại. Người xem buộc phải suy luận và đoán ý nhân vật.

Blake: “Cậu làm mất huân chương rồi còn gì?”

Schofield: “Tớ có làm mất đâu”.

Blake: “Thế thì đã xảy ra chuyện gì?”

Schofield: “Sao câu quan tâm thế?”

Blake: “Sao cậu hờ hững vậy?”

Schofield: “Tớ đem đổi với một tay đại úy Pháp”.

Blake: “Cậu đem đổi? Lấy cái gì?”

Schofield: “Một chai vang”

Blake: “Mắc chi cậu làm thế?”

Schofield: “Tớ khát nước”

Blake: “Thật phí phạm”

“Đáng ra cậu nên mang nó về nhà, cậu nên… đưa nó cho gia đình”

“Đã biết bao người bỏ mạng vì nó”

“Tớ mà có huân chương, tớ sẽ mang về nhà. Sao cậu không…?”

Schofield: “Nghe này, nó chỉ là một mẩu thiết cỏn con!”

“Nó chẳng khiến cậu đặc biệt, nó cũng chẳng có nghĩa lý gì với bất kỳ ai”

Blake: “Có chứ!”

(37’05’’)

Qua đoạn hội thoại ngắn, ta có thể đoán được tính cách và thế giới quan của hai người lính trẻ. Blake thì khao khát được vinh quang, điều này được thể hiện qua tấm huy chương, và cậu rất tự hào về nó, thứ mà ai cũng muốn trao tặng. Schofield hoàn toàn trái ngược, cậu ta chỉ coi nó là thứ rỗng tuếch, không có ý nghĩa. Thay vì giữ nó, cậu đã làm một cuộc trao đổi với người khác để lấy được món mà cậu cho là có giá trị hơn. Vậy điều gì khiến cậu nghĩ vậy? Qua lời thoại, ta biết được trước đây cậu đã từng tham chiến, đã từng giành huy chương, nhưng giọng điệu hờ hững, lạnh nhạt cho thấy cậu ngay từ đầu đã cảm thấy danh hiệu, huy chương đều vô nghĩa. Nó không thể khiến cậu trở về nhà, cậu vẫn phải đi trên lằn ranh sinh tử và chiến đấu vì một điều vô nghĩa nào đó. Qua đó, thái độ nhiệt huyết của Blake và hờ hững của Schofield cho thấy hai cách nhìn, hai nhận thức trái ngược nhau về chiến tranh và cuộc sống. Tuy thế, cả hai đều không thể phủ nhận, họ là những con người thuộc thế hệ mất mát, lạc lõng, dấn thân vì những điều vô vọng và chiến đấu để giành lấy sự vô nghĩa (tấm huy chương).

Bên cạnh đó, với đề tài chiến tranh, các câu thoại cũng hàm chứa những diễn ngôn đắt giá:

Đại tá MacKenzie:“Tôi cứ hy vọng hôm nay là một ngày tốt lành. Hy vọng là một thứ quá nguy hiểm.. Bây giờ là vậy. Thế rồi tuần sau, chỉ huy sẽ lại gửi một công văn khác. ‘Tấn công lúc rạng Đông’. Cuộc chiến này chỉ có thể kết thúc theo một kịch bản duy nhất. Kẻ trụ đến cuối cùng”

(1’40’’30)

Chính những câu nói của Đại tướng, ông đã cho thấy đôi mắt thơ ngây của con người và một hiện thực tàn nhẫn về cái gọi là “hy vọng” và “định mệnh”. Hai yếu tố này xoay vần tạo nên một chỉnh thể khó tách rời. Chiến tranh luôn đi liền với niềm hy vọng, nhưng chiến tranh cũng là định mệnh của con người. Dù cho trải qua bao sự tàn phá, kiệt quệ của định mệnh, con người vẫn luôn không thôi hy vọng, đó là món quà mà các vị thần trong Thần thoại Hy Lạp đã ban phát cho con người kèm theo mọi vấn nạn xấu xa khác. Qua đó, ta thấy được con người muôn thuở vừa ngây thơ, vừa đáng thương vừa đáng trách.

Ta có thể để ý thấy, hầu như phim 1917 xen kẽ âm thanh rất nhiều, đặc biệt là tiếng bom đạn (một trong những tiếng động chủ chốt của đề tài chiến tranh) và phần nhạc đệm biến tấu khôn lường với từng phân cảnh khác nhau, dẫn dắt người đọc nghẹt thở trong mỗi pha hành động hay nhẹ nhàng, lắng đọng theo từng tâm tư, cảm xúc của người lính. Chỉ trong phim 1917, ta thấy được vai trò và sức mạnh của âm nhạc, nó như lời bình luận bổ trợ thúc đẩy sắc thái, nhịp độ của hành động nhân vật. Đặc biệt với hình tượng người lính, việc thêm thắt yếu tố nhạc nền mang âm hưởng da diết, thanh thoát, hào hùng đã truyền tải được tính sử thi cho bản điện ảnh. Tiêu biểu ở cảnh phút thứ 1’07’50.

Hầu hết, nhạc nền của phim đều không lời, duy đến phút thứ 1’29’’05 thì câu hát của một người chiến sĩ vang lên. Cậu ta hát cho toàn bộ binh sĩ sắp ra trận, không gian im ắng, những gương mặt lính phía dưới, người hoang mang, bơ phờ, người nghi ngờ, trống rỗng.

Bỗng tiếng hát cất lên như gợi lên tiếng lòng, lời tạm biệt quê hương đất mẹ để dấn thân đến nơi nguy hiểm. Bài hát mang tên The Wayfaring Stranger (Lữ khách cơ hàn), có khổ đau, mất mát nhưng cũng tràn đầy sự nồng nàn, da diết, trữ tình và bi tráng của một thời đại hào hùng: “Tôi là kẻ lạ mặt bộ hành khốn khổ/Băng qua thế giới của lầm than/Nhưng nào có bệnh, nhọc, hung hiểm/Nơi đất bừng sáng tôi kiếm tìm/…”.

Qua đó, ta thấy được sức mạnh uy lực của âm thanh trong tác phẩm điện ảnh nói chung và phim 1917 nói riêng. Âm thanh trong điện ảnh không chỉ đơn thuần để nghe, mà nó có vai trò lấp đầy những khoảng lặng để đồng bộ hóa thị giác, thính giác cho một trải nghiệm nhận thức đầy đủ hơn. Chính vì thế, kèm với việc nhìn nhận lưu giữ hình ảnh bằng mắt, âm thanh lại dễ dàng dẫn dắt ta từ trầm lắng đến cao trào, từ đau thương đến hạnh phúc,... Phim 1917 với hiệu ứng âm thanh điêu luyện, lúc du dương, nhẹ nhàng lúc hào hùng, thống thiết, khi lại đơn sơ, trần trụi, mọi cảm xúc tuyệt vời của khán giả đều được âm thanh dẫn dắt và truyền cảm hứng mãnh liệt để từ đó, phim đã thực sự thuyết phục được cảm xúc của khán giả.

Kết luận

Rõ ràng, tác phẩm điện ảnh 1917 của đạo diễn Sam Mendes đã thành công trong việc chuyển hóa được cái “hồn”, “cốt” của một thời đại hỗn mang của thế chiến thứ nhất thông qua việc xây dựng nên một không gian điện ảnh vô cùng máu lửa. Là tác phẩm điện ảnh giành được nhiều giải thưởng danh giá và được đánh giá cao về kỹ thuật chuyên môn, tác phẩm 1917 đã thực sự cho thấy được sự bứt phá không ngừng của loại hình nghệ thuật điện ảnh. Việc giải mã ngôn ngữ điện ảnh trong phim 1917 rất đáng được thực hiện, phần khám phá được những cảm xúc mới, những khía cạnh thú vị với một kỹ thuật mới, phần đón nhận những thông điệp truyền tải ẩn sau sự cách tân, sáng tạo, phát triển kỹ thuật điện ảnh lên tầm cao hơn, sâu sắc và mở rộng lớp ý nghĩa hơn.

Thông qua sự tìm hiểu, phân tích ngôn ngữ điện ảnh trong tác phẩm 1917 trên hai phương diện hình ảnh và âm thanh, ta nhận thấy được sự thách thức của một kỹ thuật mới và đòi hỏi sự chuyên tâm vô cùng lớn về phương diện hình ảnh. Tuy nhiên, nhờ nắm bắt được những nhược điểm vốn có của loại kĩ thuật one shot, nhà làm phim không những khắc phục được những khuyết điểm của việc quay một cú máy mà họ còn đáp ứng được nhu cầu sắp xếp, bố trí, phối hợp từ diễn xuất của diễn viên đến kịch bản mang tính tạo hình, thiết kế mỹ thuật thuyết phục với quay phim sao cho thống nhất, nhịp nhàng nhất có thể. Bên cạnh đó, phim còn thu hút khán giả không chỉ phần hình ảnh mà còn là sự gột rửa tâm hồn của tài biến tấu linh hoạt, thông minh của âm thanh. Cũng chính vì thế, 1917 tuy không được quảng bá rộng rãi nhưng chính sự xuất sắc, giá trị của một kiệt tác điện ảnh đã dư sức tạo ấn tượng với giới phê bình và chinh phục đại đa số khán giả trên toàn thế giới.

Hạ Du